Олон улсын харилцаанд гарч буй өөрчлөлтөөс үүдэн хүн төрөлхтний нийтлэг үнэт зүйл, хамтын ажиллагааны зарчмууд алдагдаж, ардчиллаас ухрах, хүний эрхэд халдах үзэгдэл дэлхий дахинаа өрнөж, тэгш байдал, шударга ёс, хүний эрхэм чанарыг аюулд оруулж байна. Сүүлийн жилүүдэд Монгол улсын нөхцөл байдлыг дүгнэсэн хэвлэлийн эрх чөлөө, ардчилал, иргэний орон зай, авлигын индексийн үзүүлэлтүүд олон байраар ухарч байна. Иймд нөхцөл байдлыг бодитоор дүгнэж, тулгамдаж буй сорилтуудыг тодорхойлон, шинжлэх ухааны үндэслэлтэй шийдэл эрэлхийлэх нь туйлын чухал болоод байна.
Дээрх үндэслэлээр “Улсын эрх” үндэсний эрдэм шинжилгээний хурлыг Монголын иргэний нийгмийн байгууллагууд болон дээд боловсролын тэргүүлэгч институтүүд хамтран хоёр дахь жилдээ зохион байгуулж байна. 2024 онд Улсын эрх бүтээлийн 110 жилийн хүрээнд анхны хурлыг зохион байгуулсан бол 2025 онд уг бүтээлийн 111 жилийн ойг тэмдэглэхийн сацуу Монголчуудын тусгаар тогтнол, эрх чөлөөний тэмдэглэлт үйл явдал болох 1945 оны “Тусгаар тогтнолын төлөөх бүх нийтийн санал асуулга”-ын 80 жилийн түүхэн ой давхцаж буйг онцлууштай. Уг эрдэм шинжилгээний хурлаар Монголчуудын үндэсний хүний эрхийн түүхийг урагшлуулах, гүнзгийрүүлэн судлахыг давхар зорьдог билээ.
“Улсын эрх” бүтээлийн 111 жилийн ойд зориулсан эрдэм шинжилгээний хурлын зорилго нь Монголчуудын хүний эрхийг хамгаалж тунхаглаж ирсэн түүхэн баримт, үзэл санааг сэргээн сануулах, түгээх, хүний эрхийн өнөөгийн нөхцөл байдал, хүний эрхийг хамгаалах тогтолцоонд тулгамдаж буй сорилт бэрхшээлийг нээлттэй хэлэлцэх, судлаачдын бүтээлийг түгээн таниулахад оршино. Уг хурлаар Монгол улс болоод бүс нутгийн хүний эрхийн нөхцөл байдлыг шинжлэх ухаанч, ул суурьтайгаар дүгнэн хэлэлцэхийн зэрэгцээ төр, иргэний нийгэм, хэвлэл мэдээлэл зэрэг хүний эрхийг хамгаалагч, оролцогч талуудын хамтын ажиллагааг дэмжихийг зорьж байна.
Улсын эрх бүтээлийн тухай:
Хүний эрх, эрх чөлөө нь Монголчуудын салшгүй үнэт зүйл байсаар ирсэн бөгөөд тэртээ 1921 оны Ардын хувьсгал, 1924 оны анхдугаар үндсэн хуулийг батлахаас ч өмнө үеэс бид хүний эрхийг хүндэтгэж, үзэл санааны түвшинд тунхаглаж ирсний баталгаа бол Монголчуудын сэтгэлгээ, оюун санааны түүхэн өв болсон “Улсын эрх” бүтээл юм. Монгол улсын анхны Ерөнхий сайд Т.Намнансүрэнгийн зарлигаар 1914 онд Ж.Цэвээний туурвисан Улсын эрх бүтээл нь тухайн үед өндөр хөгжсөн улсуудын үндсэн хууль, төрийн байгуулал хийгээд нийгмийн зохион байгуулалтыг харьцуулан судалж улсын хөгжлийн замыг тодорхойлсноороо улс төр, эрх зүйн сэтгэлгээний сонгодог бүтээлд тооцогддог. “Улсын эрх” бүтээл нь Монгол Улсын үндсэн хуулийн анхны ноорог төсөл хэмээгддэг төдийгүй уг бүтээлд хүний суурь эрхүүдийг тодорхой зааснаараа орчин цагийн эрх зүйн үнэт зүйлийн нэг болох хүний эрхийг хүндэтгэх, хангах, хөхиүлэн дэмжих, хамгаалах асуудлыг Монголчууд бид тэртээ 111 жилийн өмнөөс чухалчилж байсныг нотлох түүхэн баримт юм.
Хамтран зохион байгуулагчид
• Нийтийн эрх ашгийн сан
• Монголын Эмнести Интернэшнл
• Монгол Улсын Их Сургууль
• Цогц Цөгжлийн Үндэсний Төв
• Отгонтэнгэр их сургууль
• Шихихутуг их сургууль
Хамрах хүрээ:
Эрдэм шинжилгээний хуралд дараах хоёр ангилалд илтгэл хүлээж авна. Үүнд: • Их, дээд сургуулийн бакалаврын түвшний оюутнууд • Магистр, доктор түвшний оюутнууд болон академик салбарын эрдэмтэн, судлаачид.
Эрдэм шинжилгээний хуралд хэлэлцүүлэх илтгэл нь агуулгын хувьд дараах сэдвийн хүрээнд асуудал дэвшүүлсэн байвал зохино.
Үүнд: • Хүний эрхийг хангах төрийн үүрэг
• Хүний эрхийг хангахад иргэний нийгмийн оролцоо
• Бүс нутгийн хүний эрхийн төлөв
• ХХ зуунд хүний эрхийг бататгасан түүхэн ололт
• Төрийн эрх мэдлийн хяналт тэнцвэр ба хүний эрх
• Үндэсний аюулгүй байдал ба хүний эрх
• Онц байдал ба хүний эрх
Хэвлэлийн эрх чөлөө Эрдэм шинжилгээний хуралд дараах шаардлага хангасан материалыг хүлээн авна.
Үүнд: • Илтгэлийн бүтэц: Илтгэлийн нэр, зохиогчийн мэдээлэл, товч агуулга, түлхүүр үг, Удиртгал /судалгааны зорилго, асуулт, хэрэглэгдэхүүн/, судалгааны арга зүй, судалгааны үндсэн хэсэг, судалгааны үр дүн, дүгнэлт, ном зүйн, Хавсралт /шаардлагатай бол/ гэсэн бүтэцтэй байна.
• Үсгийн фонт: Үндсэн илтгэл Times New Roman regular, өгүүллийн хураангуй Times New Roman italic, үсгийн өндөр 12pt байна. • Цаасны хэмжээ: A4, margin Top 2см, Bottom 2см, Right 1,5 см, Left 2,5 см, байна. • Эшлэл: Эшлэл нь бүтээлийн нэр, зохиогчдын нэр, хуудасны дугаар, он, link /хэрэв цахим бол/ гэсэн дараалалтай байх бөгөөд footnote ашиглана.
• Илтгэлийн хэмжээ: Илтгэл нь 8-12 нүүрт багтсан байна.
• Илтгэгчдийн ирүүлсэн бүтээлийг хуулбарлалтын программаар шалгаж зохиогчийн эрхийг хамгаалах болно.
Сонгон шалгаруулалт:
• Хуралд шүүгчдээс хамгийн өндөр үнэлгээ авсан илтгэлүүдийг хэлэлцүүлнэ. Шалгарсан илтгэгч тус бүрд 800,000₮ урамшуулал олгоно. Шаардлага хангасан бусад илтгэлийг эмхэтгэл хэлбэрээр нэгтгэн олон нийтэд хүрнэ.
• Илтгэл хэлэлцүүлэх судлаачид танилцуулга бэлтгэх бөгөөд танилцуулгын хугацаа, загварыг зохион байгуулагчдын зүгээс өгөх болно. Материал хүлээн авах, хурал зохион байгуулагдах хугацаа
• Хуралд оролцогчдын илтгэлийг 2025 оны 09-р сарын 10-ны 18:00 цаг хүртэл цахимаар бүртгэнэ.
• Эрдэм шинжилгээний хурлыг 2025 оны 10-р сарын 3-ны өдөр зохион байгуулна. Холбоо барих: 77552212, 7000-4706 утсаар болон forum@nccd.mn хаягаар холбогдоно уу.